Veliler İçin Yapay Zekâ Rehberi: Çocuğum Okulda Yapay Zekâ Kullanıyor, Ne Bilmeliyim?

Akşam yemeğinde çocuğunuz anlatıyor: “Bugün derste yapay zekâyla çalıştık.” Aklınıza bir dizi soru üşüşüyor. Bu güvenli mi? Çocuğumun bilgileri nereye gidiyor? Öğrenmesine yarıyor mu, yoksa onu tembelleştiriyor mu?

Bu sorular yerinde. Bu yazı, çocuğu okulda yapay zekâyla karşılaşan veliler için hazırlandı. Neyle karşı karşıya olduğunuzu, hangi haklara sahip olduğunuzu ve okula hangi soruları sorabileceğinizi anlatıyoruz.

Okulda yapay zekâ artık bir çerçeveye bağlı

İyi haberle başlayalım. Türkiye’de okullarda yapay zekâ kullanımı 2025 sonundan beri resmî bir çerçeveye bağlı. MEB, hem bir Etik Kurulu Yönergesi hem de bir Etik Kılavuz yayımladı. Öğretmenler artık öğrenciyle yapay zekâ kullanmadan önce bir Etik Beyan Formu dolduruyor.

Yani çocuğunuzun sınıfında yapay zekâ kullanılıyorsa, bu başıboş bir kullanım değil. Arkasında öğretmenin doldurduğu bir beyan, okul düzeyinde bir etik ekibi ve gerektiğinde başvurabileceğiniz bir itiraz mekanizması var.

Çocuğumun verisi güvende mi?

Sormanız gereken en önemli soru bu. Çünkü çocuğunuzun bir kompozisyonu ya da ödevi bir yapay zekâ aracına yüklendiğinde, ismi silinmiş olsa bile bu kişisel veri işleme sayılıyor.

Asıl kritik nokta verinin nerede saklandığı. Yaygın yapay zekâ araçlarının çoğu veriyi ABD sunucularında işliyor. Türkiye’den ABD’ye veri aktarımı KVKK açısından sınırlı koşullara bağlı. Verinin Avrupa Birliği sınırları içinde saklanması ise hem yasal olarak daha net hem de daha korunaklı.

Okula şunu sorabilirsiniz: “Çocuğumun verileri hangi araçta, hangi ülkede saklanıyor ve bu araç KVKK uyumlu mu?” Bu sorunun net bir cevabı olması gerekiyor.

Yapay zeka çocuğumun öğrenmesine zarar verir mi?

Araştırmalar burada incelikli bir tablo çiziyor. Cevabı doğrudan veren bir yapay zekâ, çocuğu düşünmekten alıkoyabiliyor. Türkiye’de lise öğrencileriyle yapılan ve PNAS’ta yayımlanan bir araştırma, cevabı hazır alan öğrencilerin sınavda daha düşük performans gösterdiğini ortaya koydu.

Ama aynı araştırma, cevap yerine ipucu veren, soru soran bir yapay zekâyla çalışan öğrencilerin kazanımlarını koruduğunu gösterdi. Yani sorun yapay zekânın kendisi değil, çocuğa cevabı mı verdiği yoksa onu düşünmeye mi ittiği.

Evde de aynı ilke geçerli. Çocuğunuz ödevini yaparken yapay zekâya “bunu benim için yap” dediğinde öğrenmiyor. “Nerede takıldığımı anlamama yardım et” dediğinde öğreniyor. Bu ayrımı ona anlatmak, aracı tamamen yasaklamaktan daha işe yarar.

Veli olarak haklarınız

Yönerge, velilere somut bir başvuru hakkı tanıyor. Bir yapay zekâ uygulamasında etik açıdan rahatsız edici bir durum görürseniz:

• Önce okula etik ihlal bildirimi yapabilirsiniz. Okul ekibi 15 gün içinde inceleyip karar veriyor.

• Karardan memnun kalmazsanız il ya da ilçe kuruluna itiraz edebilirsiniz.

• Gerekirse süreç Üst Kurul’a kadar gidiyor.

İhlal tespit edilirse uygulama durduruluyor. Yani sesinizin gideceği bir adres var.

Okula sorabileceğiniz sorular

Bir veli toplantısında ya da öğretmenle görüşürken şunları sormak işinizi kolaylaştırır:

• Sınıfta hangi yapay zekâ aracı kullanılıyor?

• Çocuğumun verileri nerede saklanıyor, KVKK uyumlu mu?

• Yapay zeka çocuğa cevabı mı veriyor, yoksa onu düşünmeye mi yönlendiriyor?

• Çocuğumun ürettiği işin kendisine ait olması nasıl sağlanıyor?

Madlen velilere ne sunuyor?

Madlen, bu soruların cevabını baştan verecek şekilde tasarlandı. Öğrenci verileri Avrupa Birliği sınırları içinde, Almanya’daki sunucularda saklanıyor, ABD’ye aktarılmıyor ve model eğitiminde kullanılmıyor. Madlen Okul’da öğrenci bir soru sorduğunda sistem cevabı doğrudan vermiyor, çocuğu adım adım düşünmeye yönlendiriyor.

Yani çocuğunuz Madlen kullanıyorsa, hem verisi Avrupa Birliği standartlarında korunuyor hem de yapay zekâ onun yerine düşünmek yerine onu düşünmeye itiyor.

Kaynaklar

• MEB Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi (22 Ekim 2025).

• Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu.

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016).

• Bastani, H. ve diğerleri (2025). Generative AI without guardrails can harm learning. PNAS, 122(26).